Tầm quan trọng của việc chơi tưởng tượng

Nhiều, nhiều năm trước đây, gia đình chúng tôi vẫn còn được người giao sữa giao sữa và trứng tận cửa nhà. Tôi nhớ cái ngày tôi quyết định dùng những quả trứng đó để làm “bánh”. Tôi lấy các hộp bìa đựng các quả trứng đi qua hông nhà, đánh đu trên cái đu lớn treo trên cây, đến sân chơi của mình, và trong phút chốc, tôi đã có những chiếc bánh trộn với bùn xinh đẹp nhất xếp thành một hàng! Dĩ nhiên, mẹ tôi chẳng thích thú cho lắm tác phẩm thủ công của tôi, và thời đó vẫn còn rất lâu trước khi có các bộ đồ chơi nhà bếp với các loại hỗn hợp có sẵn để làm bánh và những thứ tương tự. Nhớ lại thời kỳ đó, tôi vẫn còn lâng lâng sung sướng khi nghĩ về những trò chơi tưởng tượng của thời thơ ấu, khi các anh tôi và tôi có thể sáng tạo ra hầu như bất cứ cái gì từ những thứ chúng tôi tìm thấy xung quanh mình. Những cái chăn trở thành lều hay khăn choàng, các cây gậy trở thành những cái lều da đỏ, cần câu cá trở thành gậy tiên, và những lạch nước nhỏ đầy gỗ sau nhà là vương quốc thần tiên của riêng chúng tôi. Và khi đó chúng tôi rất ít nhận ra rằng, chúng tôi đã không chỉ rất vui vẻ, mà còn làm giàu tâm trí và phát triển tình cảm của chúng tôi.

Những nhà tâm lý giáo dục như tôi nhận ra việc vui chơi là một phần thiết yếu trong quá trình phát triển của một đứa trẻ, từ những năm chập chững tập đi cho đến suốt thời thơ ấu. Lúc sớm bắt đầu, các trò chơi hoạt động chân tay giúp phát triển các kỹ năng vận động. Từ khi 3 tuổi, trẻ em bắt đầu chơi các trò xây dựng; trẻ làm các vật thể từ các hình khối, bút chì màu, hay các hình xếp. Trong suốt những năm này, trò chơi hoạt động chân tay cũng đi kèm với trò chơi giả bộ, trong đó trẻ đóng các vai. Trẻ có thể chọn để làm công chúa, người chữa cháy, cướp biển, hoặc có thể là làm cha mẹ. Sau đó, vào khoảng 6 tuổi, trẻ hiểu khái niệm về các quy tắc, và trẻ có thể chọn các trò chơi thụ động giống như các trò chơi theo quy tắc (như cờ cá ngựa, cờ vua…) hay các trò chơi vận động (sinh hoạt tập thể) như banh đá, dán nhãn, hay các trò Tôi nói (bạn làm…). Mỗi giai đoạn trò chơi này đều quan trọng với trẻ bởi vì chúng đều giúp thúc đẩy phát triển nhận thức, hành vi và xã hội.

Trò chơi tưởng tượng và các loại trò chơi khác có rất nhiều lợi ích. Chúng tăng cường sự sáng tạo của trẻ, thúc đẩy việc giải quyết vấn đề, và dạy các kỹ năng xã hội. Có thể quan trọng nhất là chúng giúp trẻ học cách tự điều hòa bản thân. Alix Spiegel, một nhà bình luận của NPR (Đài phát thanh Công cộng Quốc gia của Mỹ), đã báo cáo trong một nghiên cứu thực hiện từ những năm 1940 cho các đứa trẻ tham gia đứng yên. Những đứa trẻ ba tuổi không thể nào làm điều này, nhưng những đứa trẻ năm tuổi thì có thể đứng yên trong khoảng ba phút. Những đứa bảy tuổi có thể tự điều hòa và đứng yên trong bất cứ khoảng thời gian nào mà các nhà nghiên cứu yêu cầu. Vào năm 2001, các nhà tâm lý học đã lặp lại nghiên cứu này và phát hiện rằng những đứa trẻ năm tuổi của thế kỷ này chỉ đạt được mức độ của những đứa trẻ ba tuổi trong lần nghiên cứu trước. Những đứa trẻ bảy tuổi thì chỉ đạt được khả năng của những đứa trẻ năm tuổi ngày xưa (Spiegel, năm 2008).

Khả năng tự điều hòa, quản lý cảm xúc và sự chú ý của một cá nhân, là một kỹ năng rất quan trọng cho trẻ. Đó là một yếu tố đoán trước về thành công khá mạnh trong trường học, nó có lợi cho khả năng của trẻ để giao tiếp xã hội tốt với người khác, và nó giúp trẻ em quản lý hành vi theo những cách tích cực. Trong trò chơi tưởng tượng, trẻ em thực hành việc nói chuyện riêng tư; chúng kể lại câu chuyện của mình, tự sửa đổi, và ra các quyết định. Trẻ nhận ra chính mình trong các bối cảnh xã hội khi chúng chơi nhà, chơi trò ở trường, hay sáng tạo ra các môi trường tưởng tượng. Mặt khác, trò chơi càng có cấu trúc, giống như một số trò trong môi trường giáo dục, trẻ càng bị bao vây bởi các bài học và quy tắc mà người lớn áp đặt. Lời đề nghị của tôi với các bậc cha mẹ là hãy khuyến khích con chơi các trò tưởng tượng và hãy bỏ bớt đồ chơi và các trò video games bất kỳ khi nào có thể.

Khi trẻ bắt đầu đến trường, giờ chơi vẫn còn rất quan trọng. Tuy nhiên, với việc nhấn mạnh các kỳ kiểm tra thi cử, việc có đủ giờ cho giờ ra chơi, nghỉ giải lao trở thành xa xỉ mà ngày càng có nhiều nhà giáo dục sẵn sàng hi sinh giờ ra chơi. Việc trở về lại với cách trẻ phát triển và điều thúc đẩy sự phát triển sẽ đem lại lợi ích cho tất cả chúng ta. Như việc con trai cả của chúng ta đã làm khi cháu ở trong sân chơi cát của mình, tạo ra những thế giới thần tiên tuyệt diệu nhất, hoặc khi con trai út của chúng ta trèo lên đứng trên cái cây trong sân nhà mà cháu gọi là nơi đầy phép thuật của cháu. Trẻ em cần có thời gian và nơi chốn để chơi trò giả bộ, và biến chúng thành sự thật.

Tài liệu tham khảo:

Dacey, J.S. & Travers, J.F. (2006). Human Development Across the Lifespan, 6th Edition. New York: McGraw-Hill.

Spiegal, A. (2008). Old-Fashioned Play Builds Serious Skills. Retrieved February 21, 2008 from www.npr.org.

Tác giả:

Tiến sĩ Joy Navan là giáo sư danh dự về giáo dục năng khiếu và là một nhà tư vấn giáo dục. Cô là thành viên của Hội đồng quản trị SENG và đang hoạt động trong Giáo dục Thường xuyên của SENG và Ủy ban SENGinar. Cô mang đến cho loạt bài này 43 năm kinh nghiệm trong nghề, bao gồm những năm làm giáo viên tiểu học, giáo viên của các học sinh năng khiếu, một giáo viên đào tạo giáo viên, và một nhà tư vấn cho phụ huynh có con có năng khiếu.

– Người dịch: Phan Lê Minh –